Wednesday, November 18, 2026

తెలుగు మహిళ - ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి | CLASS 10th TELUGU

తెలుగు మహిళ - ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి

రచయిత్రి పరిచయం :
ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే సృజనాత్మకత రంగంలోకి అడుగుపెట్టిన ప్రసిద్ధ రచయిత్రి. ఈమె వందలాది కథలు, కొన్ని నవలలు, రేడియో నాటికలు, అనేక వ్యాసాలను రచించిన బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు. 1982లో ఈమె రచించిన 'స్వర్ణ కమలాలు' కథా సంపుటికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్ వచ్చింది. రాష్ట్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, సుశీలా నారాయణరెడ్డి పురస్కారాన్ని కూడా పొందింది. 'తులసీ దళాలు', 'రాజహంస' ఈమె కథా సంపుటాలు.

పాఠం ఉద్దేశం :
తెలుగువారి సంస్కృతి సంప్రదాయాలను కాపాడటంలో స్త్రీలు ముఖ్యపాత్ర వహిస్తున్నారు అని తెలియజేయడం ఈ పాఠం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

ఈ పాఠం ‘వ్యాసం' అనే ప్రక్రియకు చెందినది. వివరించి చెప్పబడేది లేదా రాయబడేది వ్యాసం. ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి రచించిన తెలుగువాణి - ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సంచిక-1975 లోనిది.
1
జాతి సంస్కృతినీ నాగరికతనూ ప్రజల వేషభాషలను బట్టీ ఆచారవ్యవహారాలను బట్టీ గుర్తించవచ్చు. వాకిట్లో ముగ్గూ, గడపలకు పసుపు కుంకుమలతో బొట్లూ, మామిడాకు బంతిపూలతో గుమ్మాలకు తోరణాలూ కనబడితే ఆ ఇల్లు పదహారణాల తెలుగువారి ఇల్లని ఏ విదేశీయుడైనా చెప్పగలుగుతాడు. ఆధునిక నాగరికతలో మునిగి తేలుతున్నా, దేశాంతరములో ఉన్నా తమ సంస్కృతినీ నాగరికతనూ సామాన్యంగా ఎవరూ విస్మరించరు. అందులో స్త్రీలు ఏమాత్రము విస్మరించలేరు.
మన జాతి సంస్కృతినీ నాగరికతనూ ఎటువంటి విపత్కరమయిన పరిస్థితులలో కూడా కాపాడింది ఎవరోకాదు - మన స్త్రీలు. వారు పరంపరాగతమైన సదాచారాలనూ అనుశ్రుతంగా వస్తున్న అలవాట్లనూ పట్టుదలతో దీక్షతో ఆచరిస్తున్నందువల్లనే మనజాతి సంస్కృతీ నాగరికతా సంరక్షింపబడ్డాయి.
ఆధునిక కాలములో సాంఘిక జీవనములో ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా ప్రాచీనాదర్శాలు ఎంత నశించిపోయినా ఒక ఆదర్శము మాత్రము ఇంకా నిలిచిఉన్నది. వేయి మందిలో ఒక స్త్రీ అయినా తన పరిమితులలోనే పైకి కనబడకుండ నాగరికతనూ సంస్కృతినీ మతవిశ్వాసాలనూ మొలకెత్తించి పోషిస్తూ వాటితో సంబంధ సామరస్యాలను విడనాడకుండా ప్రతినిత్యమూ ఆ వెలుగులో తన భర్తను పిల్లలనూ నడిపిస్తుంది. గృహసీమకు రాణి అయిన గృహిణి అడుగుజాడలతో పురుషుడు నడుస్తున్నాడు.
మన స్త్రీలలో పరంపరాగతమైన నైతిక బలోద్వేగమూ దీక్ష జీవించి ఉన్నాయి. కష్టాలను ఓరిమితో సహించిన నీతమ్మా, యముడితో పోరాడి పతిప్రాణాలను దక్కించుకున్న సావిత్రీ, ఘోరమైన తపస్సుచేసి పరమశివుడిలో అర్ధభాగాన్ని పొందగలిగిన పార్వతి, త్రిమూర్తులను పసిపాపలనుగాచేసి తన శీలాన్ని కాపాడుకున్న అనసూయ, సూర్యచంద్రాదుల గతులను అరికట్టిన సుమతీ మన స్త్రీలకు ఆదర్శమూర్తులు. వివాహమనే పవిత్రవంతమైన సంస్థ ఈనాటికీ చెక్కు చెదరకుండా నిలిచిఉన్నది.
స్త్రీలు తమ ఆదర్శాలను సాధించటానికి పట్టుదలతో భక్తి శ్రద్ధలతో దీక్షతో నోములో వ్రతాలో ఆచరించి ఒక విశిష్టమైన శారీరక మానసిక క్రమశిక్షణను అలవరచుకున్నారు. నోములూ వ్రతాలూ స్త్రీల జీవితంలో పరమపవిత్రమైన కార్యాలు అతి ముఖ్యమైన ఘట్టాలు, ఉపవాసాలు వాటిలో ఒక భాగము.
ఈ నోములూ, వ్రతాల ద్వారా స్త్రీలు ఆపేక్షించేది తమ కుటుంబ సుఖమొక్కటే కాదు - సంఘంలో అందరి సుఖసంతోషాలనూ కోరుకుంటారు. ఒకమాటలో చెప్పాలంటే వారు కోరుకునేది సర్వేజనాః స్సుఖినోభవంతు.
2
ఉగాదికి తీపి పులుపు చేదు రుచులతో పచ్చడిచేసి జీవితము కష్టనుఖాల కలయిక తెలియజెప్పుతారు స్త్రీలు. నూతన సంవత్సరంనాడు ఏ చెడుపనీ ఏ పొరబాటు పనిచేసినా సంవత్సరం పొడుగునా ఫలితమిట్లాగే ఉంటుందని సూచన చేస్తారు.
వినాయక చవితికి పిల్లలతో విఘ్నేశ్వర పూజ చేయించి జీవితములో ఏ మంచిపనికీ విఘ్నము కలగకుండా ఆ దేవుని ప్రార్థిస్తారు.
శ్రావణమాసము స్త్రీలకు మంగళకరమైన మాసము. మంగళ గౌరీవ్రతమూ వరలక్ష్మీవ్రతములతో సందడిగా ఉంటుంది. కథ లోపమయినా భక్తిలోపం లేకుండా వ్రతమాచరిస్తారు.
నాగుల చవితినాడు తలారా స్నానముచేసి చిమ్మిలీ చలిమిడీ ఆవుపాలూ పుట్టలోని నాగులయ్యకు సమర్పించి సంతానము లేకపోతే సంతానము కలగాలనీ, ఉంటే వృద్ధిలోకి రావాలనీ కోరుకుంటారు.
ఆశ్వీయుజ కార్తీక మాసాలలో వచ్చేవి దసరా దీపావళీ పండుగలు. దసరాపండుగకు ముందు దేవీనవరాత్రులూ దుర్గపూజలూ దీక్షతో భక్తితో చేస్తారు. దీపావళి నరకాసుర వధానంతరం ప్రజలు జరుపుకున్న ఉత్సవాలు, ఆశ్వీయుజమాసం మొదలుకొని దీపావళి వరకూ పార్వతీదేవి ఘోరమైన తపస్సుచేసి పరమశివుడిని మెప్పించి ఆయనలోని అర్థభాగాన్ని పొందిందన్న పురాణగాథ ఒకటి ఉన్నది. ఈ రెండు పండుగలూ ఘనంగా జరుగుతాయి తెలుగువారి ఇళ్ళల్లో. 
సంక్రాంతి ఋతుసంబంధమైన వండుగ. వంటలు ఇళ్ళకు చేరే కాలము. భోగినాడు పిల్లలకు రేగిపళ్ళూ చెరుకుముక్కలూ తలమీద పోసి భోగిపీడ పోగొట్టుకునే పండుగ. పండుగనాడు గృహస్థుల పితృదేవతల సంతృప్తి కొరకు దానధర్మాలు చెయ్యాలి.
3
ఇలా సంవత్సరం పొడుగునా పెద్దవీ చిన్నవీ పండుగలు వస్తూనే ఉంటాయి. వాటికి తగిన ప్రాముఖ్యత వాటికీ ఉండనే ఉన్నది. ఈ ప్రాముఖ్యతను విస్మరించకుండా ఆచారాన్ని చెక్కుచెదరనీయకుండా కాపాడుతారు తెనుగువారింటి ఆడబడుచులు.
ప్రాచీనులు అధిక విద్యావతులు కాని స్త్రీలకు విద్యుక్త ధర్మాలనూ లౌకిక జ్ఞానాన్నీ, పురాణ పరిచయాన్నీ, చారిత్రాత్మక విశేషాలనూ, వేదాంత తత్త్వాలనూ, వైద్యవిషయాలనూ, పరంపరాగతమైన ఆచార వ్యవహారాలనూ - ఒకటేమిటి - సకల శాస్త్రాలనూ పాట ద్వారా బోధచేశారు. ఈ పాటలే వారికి విద్యాపీఠాలు. ఈ పాటలలోని సాంఘిక జీవనము అతిసహజమైనది. ఇవి సాంఘిక జీవితానికి కుటుంబజీవితానికీ ప్రతిబింబాలు. ఆంధ్రుల నాగరికతకూ సంస్కృతికీ ఈ పాటలు మూలాధారాలు. వీటిలో గృహిణి ఆశలూ, ఆశయాలూ, జీవితానందమూ, వాటికి సంబంధించిన వాతావరణమూ తప్ప మరొకటి లేదు. స్త్రీలు గృహకృత్యాలు నెరవేర్చుకుంటూ ఈ పాటల ద్వారా తమ విద్యుక్తధర్మాలను జ్ఞప్తికి తెచ్చుకుంటూ పరమార్ధిక చింతనను కూడా సాధించారు. పెద్దలపట్ల వినయ విధేయతలూ, భక్తిగౌరవాలూ, పిన్నలపట్ల వాత్సల్యమూ, పేదలపట్ల దయాదాక్షిణ్యాలూ, బంధుప్రీతి, అతిథి, అభ్యాగతుల సత్కారమూ ఇటువంటివన్నీ గృహ వాతావరణములో అబ్బిన సుగుణాలే. గృహమొక రాజ్యముగా పరిపాలిస్తున్న స్త్రీ మాతృమూర్తిగా ఒక సామ్రాజ్ఞిగా నిండు మనసుతో గంభీరంగా నిబ్బరంతో ఎన్ని కష్టాలు వచ్చి మీదపడినా తన ఆదర్శాలను విడనాడకుండా తన సంతతికి కూడా బోధిస్తుంది.
తెలుగువారి వంటకాలూ, రుచులూ, అలవాట్లూ, నమ్మకాలూ, ఆచారాలూ, మర్యాదలూ మన్ననలూ ఆశీస్సులూ ఆశలూ ఆశయాలూ - అన్నిటికీ అన్నీ ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నాయి. వీటన్నిటికీ మూలము
ప్రాణం - జీవగఱ్ఱ స్త్రీ ఆమే జాతికి జ్ఞానజ్యోతి.





   





శ్రమజీవి - కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు | CLASS 10th TELUGU

శ్రమజీవి - కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు

రచయిత పరిచయం :
కనపర్తి మాలక్ష్మమ్మ, రంగయ్య దంపతులకు జన్మించిన రామచంద్రాచార్యుల స్వస్థలం పూర్వపు మెదక్ జిల్లా ప్రస్తుత సిద్ధిపేట జిల్లాలోని గట్లమల్యాల గ్రామం. తల్లి దగ్గరే భారత, రామాయణ, భాగవతాలు నేర్చుకున్నాడు. మొదట పశు సంవర్ధక శాఖలో, తర్వాత ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేశాడు.
హృదయాంజలి, అక్షర శిల్పాలు, వెలుతురు పూలు, నైమిశారణ్యం, నగరంలో వెన్నెల మొదలగునవి ఈయన రచనలు. సరళంగా ఉండే ఈయన రచనాశైలి పలువురి మన్ననలు పొందింది. వచన కవితా ప్రవీణ బిరుదును, వేముగంటి పురస్కారాన్ని, జాతీయ సాహిత్య పరిషత్ పురస్కారాన్ని అందుకున్న కనపర్తి స్వర్ణ కంకణ సత్కార గ్రహీత.

పాఠం ఉద్దేశం :
శ్రమ పునాదిపైనే సమాజం నిలబడి ఉంది. శ్రామికుల ఘనతను, శ్రమ జీవన సౌందర్యాన్ని తెలియజేయడమే పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
ఈ పాఠం ‘వచన కవిత' ప్రక్రియకు చెందింది. ఛందస్సు, మాత్రాగణాల నియమం లేకుండా, స్వేచ్ఛగా భావయుక్తంగా, వాక్యాలతో ఉంటుంది. అభివ్యక్తీకరణ ప్రధానంగా కొనసాగుతుంది.
ఈ పాఠం కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు రచించిన 'రాళ్ళలో రాగాలు' కవితా సంకలనంలోనిది.
Xxxx
ఆమె ఝాన్సీలక్ష్మీ కాదు, 
వీరనారి రుద్రమదేవీ కాదు; 
ఈ సమాజం గుర్తుంచుకోవడానికి 
ఆమె ఏ గొప్ప నాయకురాలూ కాదు!
ఆమెను నా చిన్నప్పట్నుంచీ 
నేను చూస్తూనే ఉన్నాను 
ఉదయం వీధి తలుపులు తెరవగానే సూర్యుని కంటే ముందే 
నాకు ఆమె దర్శనమౌతుంది!
రేగిన దుమ్ముమబ్బుల మధ్య 
ఆమె రూపు రేఖలు అస్పష్టంగా కన్పిస్తాయి! ఆ ఊడ్పు చప్పుళ్ళలో 
ఆమె గుండె నిట్టూర్పులు స్పష్టంగా విన్పిస్తాయి!
చేతిలో నిడుపాటి చీపురుకట్ట 
చంకలో వెదురుతో అల్లిన చెత్తబుట్ట : 
నేలతల్లి సేవలో పండిపోయిన ఆమె 
ఎన్నెన్నో అనుభవాల పుట్ట!
తెల్ల చీర కట్టుకొని 
అహింసలా ఆమె నడిచివస్తుంటే 
వీధులన్నీ పులకించిపోతాయి! 
మైలపడ్డ తమ జీవితాలకు 
కొత్తకాంతి వస్తుందని మురిసిపోతాయి!
ఆమె రానినాడు 
వీధులన్నీ వ్యాధిగ్రస్తులైనట్లు 
నల్లమొహాలు వేసుకుంటాయి!!
తన విధ్యుక్త ధర్మ నిర్వహణలో -
నిత్యం ఊడ్చి ఊడ్చి పాపం, 
వంగిన నడుంతో ఆమె వీధికంకితమైపోతే 
ఆ వీధి మాత్రం 
ఎవరి పేరుకో అంకితమైపోయింది!
అయినా తెల్లవారి లేస్తే -
బ్రతుకు వీధిలో పడే ఆమెకు 
గాంధీ వీదైతేనేం. 
నెహ్రూ వీదైతేనేం.
 ప్రతి రోడ్డు ఆమెకు బిడ్డలాంటిదే! 
ప్రతి చౌరస్తాకు ఆమె తల్లిలాంటిదే!!
అలాంటి ఆమె రానినాడు. 
రాలేదని తిడతారే తప్ప 
ఎందుకు రాలేదని 
విచారించే సహృదయం ఎవరికుంది?!
మల్లమ్మొ, మరియమ్మ, మంగమ్మొ 
ఆమె ఎవరైతేనేం? 
మన ఆరోగ్యం కోసం 
సదా సమ్మార్జన సేవతో తపించే ఆమెలో నేనొక 'మహాత్ముని' చూస్తాను! 
ఒక 'మదర్ థెరిస్సా'ను చూస్తాను!! నాదేశమాతకు చేసినట్లే, 
ఆమెకు అభివందనం చేస్తాను!!







హస్తకళా నైపుణ్యం - పరాంకుశం దామోదరస్వామి | CLASS 10th TELUGU

హస్తకళా నైపుణ్యం - పరాంకుశం దామోదరస్వామి

రచయిత పరిచయం :
పరాంకుశం దామోదరస్వామి గారు ప్రస్తుత హన్మకొండ జిల్లా శాయంపేట గ్రామంలో జన్మించాడు.
1963 నుండి 1987 మార్చి దాక ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక న్యూస్బ్యూరోలో వివిధ స్థాయిల్లో, 1987 నుండి 1991 వరకు ఆంధ్రప్రభ పత్రికలో పనిచేశాడు.
ఆంధ్రజ్యోతిలో పనిచేస్తున్న కాలంలో 'రాజధాని లేఖ' శీర్షికను నిర్వహించి వందలాది వ్యాసాలు రాసాడు.
ఈయన వ్యాసాలను (లభ్యమైన వాటిని) 'ఈ నేల - ఈ గాలి' వ్యాస సంపుటిగా ప్రచురించాడు.
‘జాతీయ సమైక్యత, సహోదరత్వానికి” దోహదం చేసే జర్నలిస్టుకు ఇచ్చే అవార్డును 1985లో యునైటెడ్ హిందూ ముస్లీం ఫ్రంట్ ఈయనకు ప్రదానం చేసి సత్కరించింది.

పాఠం ఉద్దేశం :
మానవుడు తన జీవితంలో కోరుకునేది ఆనందం. ఆ ఆనందం పొందే మార్గాలు ఎన్నో ఉన్నా, వాటిలో మానవుని మెదడుచే (ఆలోచనచే) సృష్టించబడిన 'కళ'కు ప్రత్యేకస్థానమున్నది. ఎన్నో అపురూపమైన వస్తువులను తన మస్తిష్కంలో ఆవిష్కరించి, వాటికి రూపాన్నిచ్చి 'తన హస్తకళా నైపుణ్యంతో' మనల్ని అబ్బురపరచడం చూస్తున్నాం. ఇలా తమ హస్తకళా నైపుణ్యంతో ప్రపంచాన్ని తమవైపుకు తిప్పుకున్న పెంబర్తి కళాకారుల నైపుణ్యాన్ని తెలియజేయడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం. ఇత్తడి లోహంతో వీరు తయారుచేసే వివిధ రకాల అందమైన వస్తువుల గూర్చి తెలుసుకుందాం...

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
ఈ పాఠం వ్యాస ప్రక్రియకు చెందినది. ప్రస్తుత పాఠం పరాంకుశం దామోదర స్వామి గారు రచించిన 'ఈ నేల - ఈ గాలి' వ్యాస సంపుటి నుండి గ్రహించబడినది.
Xxx xx
అది పెంబర్తి గ్రామం. లోహాలలో హస్తకళా నైపుణ్యం చూపి, అపురూపమైన, అపూర్వమైన కళాఖండాలను సృష్టిస్తున్న కేంద్రమది.
పెంబర్తి గ్రామం వరంగల్లు జిల్లాలో జనగామ తాలూకా కేంద్రానికి సమీపంలో వున్నది. హైదరాబాద్ నగరానికి 60 మైళ్ళ దూరంలో వున్నది.
ఇత్తడి రేకులపై నగిషీ, పురాణ, చారిత్రక గాథల చిత్రాలు, నృత్య భంగిమలు, సుందరంగా పూలు, లతలు చెక్కి - ఇత్తడికి బంగారం లాంటి విలువ కలిగిస్తారు అక్కడి కళానిపుణులు.
పెంబర్తి గ్రామంలో ప్రస్తుతం ఈ కళానిపుణుల కుటుంబాలు 25 వరకు వున్నాయి. ఇత్తడి బోళ్లు (పాత్రలు) సిద్ధం చేసే కుటుంబాలు 25 వున్నాయి. వీరంతా విశ్వబ్రాహ్మణులు. గతంలో వీరి కుటుంబాలు 500 వరకు వుండేవి.
కాకతీయ రుద్రమదేవి కాలంలో వీరి పూర్వీకులు శిల్పులు. కాకతీయ శిల్పకళారీతికి భాగస్వాములు. సామ్రాజ్యం క్షీణించడంతో శిల్పకళకు అవసానదశ వచ్చింది. జీవనోపాధికోసం బంగారం, వెండితో ఆభరణాలు చేయడం ప్రారంభించారు.
రాళ్లతో చైతన్యం కలిగించిన ఆ చేతులు, సున్నితమైన బంగారం, వెండిపై నగిషీలు చెక్కడం విడ్డూరమే అయినా, వారికి 'కళా హృదయం' అని చెప్పక చెబుతున్నది.
పెంబర్తి గ్రామంలో 'ఏకాంబరేశ్వరి' ఆలయం ఒకటి వుంది. ఆ ఆలయం, పూర్వీకులు చెక్కిన చివరి శిల్పం.
ఈ కళానైపుణ్యం తరతరాలుగా, వంశపారంపర్యంగా సంక్రమించింది. వారి రక్తంలో కళాసంపద భావనా శబలత, సాంకేతిక విజ్ఞత ఇమిడిపోయాయి. కళాఖండాలను సృష్టించడం వారి నిత్యనైమిత్తికం. అది వారి జీవనం.
రాళ్ళపై ఉబ్బెత్తుగా మానవ, జంతు స్వరూపాలు, పూవులు, కాయలు, తీగలు చెక్కినట్టే, ఇత్తడి రేకుపై చెక్కుతారు.
వారి కళారీతిలో కాకతీయ, లేపాక్షి శిల్పశైలి వ్యక్తం అవుతుంది. దేశపరివ్యాప్తంగా ఎక్కడ శిల్పాలయాలు వున్నా ఏ సంప్రదాయం వున్నా దాన్ని ఆకళింపుచేసుకొని ఇత్తడిపై మలచడం వారి ప్రతిభ.
బిందెలు, గంగాళాలు, కొప్పెరలు, చెంబులు మొదలైన వస్తువులపై దశావతారాలు, నవగ్రహాలు, గీతోపదేశాలు, రామరావణ యుద్ధాలు, సముద్ర మథనాలు - కృష్ణలీలలు, గోపికా పరివేష్ఠితుడై గోపాలుడు, లేపాక్షి, హంసలు, కాకతీయనందులు, అమరావతీ ఏనుగులు ఎన్నో మరింకెన్నో వారి ప్రతిభలో చోటు చేసుకున్నాయి.
ఇక విద్యుద్దీపాల అలంకరణలు ఎన్నో రకాలు వున్నాయి. గోళాకారంగా, స్తూపాకారంగా, గంటాకారంగా, బెడ్లంపులు, నెమిలి ఆకారంలో లాంపులు చేయడంలో వీరి పనితనం చెప్పుకోదగింది.
దేవతా విగ్రహాలు, కవచాలు, ధ్వజస్తంభాలు, వాహనాలు, పూజాసామగ్రి, బంగారంతో, వెండితో, రాగితో, ఇత్తడితో పోతపోయడం కూడా పెంబర్తి శిల్పులకు ఉగ్గుతో వచ్చిన విద్య.
తెలంగాణా ప్రాంతంలోని పలు దేవాలయాలలోను, కోస్తా జిల్లాలో కొన్ని దేవాలయాలలో వీరి కళానంవద చోటుచేసుకున్నది. మహారాష్ట్రలోని తుల్జాభవాని దేవాలయం వీరి కళానైపుణ్యానికి కాణాచి.
II
కుతుబ్షాహి, అసఫ్జాహి (నిజాం నవాబులు) రాజుల కాలంలో నవాబులు, జాగీరుదారులు, ధనికులు పెంబర్తి కళాకారులను విస్తారంగా పోషించారు. బంగారు, వెండితో పొందాన్లు, నాగర్గాన్లు, హుక్కాలు, పన్నీరుబుడ్లు మొదలైన వస్తువులేకాక, వారి స్త్రీజనానికి ఆభరణాలు చేయడం వీరి సొత్తే! ఒక దశలో పెంబర్తి గ్రామాన్ని 'చాందినీఘర్’ అని నవాబులు ప్రీతితో పిలిచేవారట.
నవాబుల కాలం తరువాత బంగారు, వెండితో పనులు చేయడం ఆగిపోయింది. క్రమేణ ఇత్తడిపై తమ “పనితనాన్ని” చూపడం ప్రారంభించారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వీరి కళానైపుణ్యానికి మెచ్చి, 1956లో పెంబర్తిలో "విశ్వకర్మ బ్రాస్, కాపర్, సిల్వర్, ఇండస్ట్రియల్ కో-ఆపరేటివ్ సొసైటీ"ని నెలకొల్పి ప్రోత్సహిచింది. ప్రస్తుతం కళాకారులందరు తమ వస్తువులను సహకార సంఘం ద్వారానే విడుదల చేస్తుంటారు.
దేశంలో ఎన్నో కళా ప్రదర్శనలలోనే కాక, విదేశాలలో జరిగిన ప్రదర్శనలో పెంబర్తి కళాఖండాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఎక్స్పో-70, ఏషియన్-1972, క్రాఫ్ట్ ఇండియా - 1974 మొదలైన అంతర్జాతీయ హస్తకళా ప్రదర్శనలో పాల్గొన్నారు.
ప్రముఖులను సన్మానించినప్పుడు, బహుమతులు ఇచ్చినప్పుడు వాడుతున్న షీల్డులను ఇక్కడే తయారుచేయించం ఆయా సంస్థలకు మామూలు అయిపోయింది.
వీరికి కావలసిన ఇత్తడి రేకులు కలకత్తాలోని కాపర్ కార్పొరేషన్ సరఫరా చేస్తుంది. ఇది చాలా మేలురకమైనది. 72% రాగి, 28% యశదము మిశ్రమంతో ఇత్తడిలో మేలురకం వస్తుంది. బంగారువన్నె వస్తుంది. చక్కగా సాగుతుంది. నగిషీకి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
నగిషి చెక్కడం విధానం - అదొక శాస్త్రం. అది వారికి ఉగ్గుపాలతో అబ్బిన విద్య. చెక్కడానికి వంద రకాల ఉలులు, మేకులు వాడుతారు, పనిముట్లను వారే సిద్ధం చేసుకుంటారు. ఆ తీరువి మరెక్కడా లభించవు.
ఆ కళాకారులతో ముచ్చటిస్తున్నప్పుడు, ఆ కళపట్ల వారికున్న అభినివేశం వ్యక్తం అవుతుంది. నైపుణ్యానికి ఎప్పటికప్పుడు మెరుగులు దిద్దుకోవాలన్న ఉబలాటం కనిపిస్తుంది.
"మేము కేవలం అన్నం మీద ఆధారపడే జీవులం కాదు. కళ కోసం కూడా జీవిస్తాం. మా పనితనం చూపడానికి బంగారం, వెండి లభించని కాలం వచ్చింది. అందువల్ల ఇత్తడిపై చూపుతున్నాం. అది కూడా కరువు అయ్యేకాలం వస్తే, మళ్ళా రాళ్ళే శరణ్యం" అని శ్రీ అయిలాచారి అన్నారు. ఆ మాటలలో హృదయం వుంది. ఆత్మ విశ్వాసం వుంది. ధైర్యం వుంది.
“ఇది ఉద్యోగాలు దొరకని కాలం. పై చదువులు చదివినా లాభం లేదు. మా కులవృత్తి మాకు వుంది. దానిని వదులుకొని, ఇంకొక దానికి అర్రులు చాచటం అసందర్భం. నా కులవృత్తికి మెరుగులు దిద్దుతాను. రాణ తెస్తాను” అని మెట్రిక్యులేషన్ చదివిన 18 సంవత్సరాల వెంకటేశ్వర్లు అన్నాడు. ఆ మాటలలో పట్టుదల కనిపించింది. స్థైర్యం కనిపించింది. అది వారి కులవృత్తి, అది వారి హస్తకళ, అది వారి గృహ పరిశ్రమ.