కవి పరిచయం :
పోతన 15వ శతాబ్దం వాడు. జనగామ జిల్లా బమ్మెర గ్రామంలో జన్మించాడు. లక్కమాంబ, కేసన ఆయన తల్లిదండ్రులు. ఈయన భోగినీదండకం, వీరభద్ర విజయం, నారాయణ శతకం, శ్రీమహాభాగవతం రచించాడు. సహజ పండితుడని ప్రసిద్ధి పొందాడు. తెలుగు నుడికారంతో, శబ్దాలంకార ప్రయోగంతో ఆకర్షణీయంగా రాయడం ఈయన ప్రత్యేకత.
పాఠం ఉద్దేశం :
బాల్యంలో స్నేహితులతో కులాసాగా గడిపే సంఘటనలు ఎప్పటికీ గుర్తుంటాయి.
కాబట్టి ఇటువంటి ఆటలు, ఆనందాలు ఇతరులను నొప్పించకుండా ఆస్వాదించాలని చెప్పడం, భాగవతంలో వర్ణించిన బాలకృష్ణుని లీలలను పరిచయం చేయడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం.
పాఠ్యభాగ వివరాలు :
భాగవతం పురాణ ప్రక్రియకు చెందినది. పురాణం అంటే పాతదైనా కొత్తగా కనిపించేది. పురాణాలు 18. వాటిలో భాగవతం ఒకటి. ప్రస్తుత పాఠం శ్రీమహాభాగవతం పదవ స్కంధం లోనిది. కంసుడు రేపల్లెకు పంపిన వేగులు ఈ కృష్ణలీలల గురించి కంసునితో చెపుతున్న సందర్భంలోనిది.
xxxxx
తాత్పర్యాలు
* శా. ఎండన్ మ్రగ్గితి రాఁకటం బడితి రింకేలా విలంబింపఁగా రండో బాలకులార చల్దిగుడువన్ రమ్యస్థలం బిక్కడీ దండన్ లేఁగలు నీరు ద్రావి యిరవందం బచ్చికల్ మేయుచుం దండం బై విహరించుచుండఁగ నమంద ప్రీతి భక్షింతమే.
1. (శ్రీకృష్ణుడు గోపబాలకులతో ఇలా అంటున్నాడు.) ఓ పిల్లలారా! ఎండలో మాడిపోయారు. ఆకలితో ఉన్నారు. మరి చద్ది తినడానికి ఇంకా ఆలస్యం ఎందుకు? ఇక్కడకు రండి. ఇది చక్కని చోటు. మన లేగదూడలు ఈ పక్కనే నీరు తాగి, పచ్చిగడ్డి మేస్తూ గుంపుగా తిరుగుతూ ఉంటే, మనం ఎంతో సంతోషంగా చద్ది తిందాం.
2.
అనిన నగుఁగాక యని, వత్సంబుల నుత్సాహంబుల నిర్మలంబులగు జలంబుల ద్రావించి, పచ్చికల మొల్లంబులు గల పల్లంబుల నిలిపి, సొక్కంబులగు చల్లుల చిక్కంబులు సక్కడించి
2. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు అనగానే గోపబాలురు "అలాగే చేద్దాం" అని అన్నారు. వారు లేగదూడలకు మంచినీళ్ళు తాగించి, పచ్చిగడ్డి బాగా ఉన్న పల్లపునేలలో వాటిని తోలి, తమ సద్దిమూటలను దించుకున్నారు.
*మ. జలజాంతస్థిత కర్ణికం దిరిగిరా సంఘంబులై యున్న రే కుల చందంబునఁ గృష్ణునిం దిరిగిరాఁ గూర్చుండి వీక్షింపుచున్ శిలలుం బల్లవముల్ దృణంబులు లతల్ చిక్కంబులున్ బువ్వు లా కులు కంచంబులుగా భుజించి రచటన్ గోపార్భకుల్ భూవరా
3. మధ్యలో దుద్దు ఉండి చుట్టూ రేకులు ఉండే తామరపూవులాగా శ్రీకృష్ణుడు మధ్యలో కూర్చుండగా, అతని చుట్టూ గోపబాలురు కూర్చున్నారు. వారు శ్రీకృష్ణుని చూస్తున్నారు. తమ తమ సద్దులను తినడానికి అక్కడ ఉన్న బండలను, చిగురాకులను, గడ్డిపోచలను, తీగలను, చిక్కములను, పువ్వులను, ఆకులను కంచాలుగా చేసుకొని చద్దులు తిన్నారు.
III
మాటిమాటికి వ్రేలు మడిచి యూరించుచు యూరుఁగాయలు దినుచుండు నొక్కఁ డొకని కంచములోని దొడిసి చయ్యన మ్రింగి చూడు లేదని నోరు సూపు నొక్కఁ డేగురార్దుర చట్టు లెలమిఁ బన్నిదమాడి కూర్కొని కూర్కొని కుడుచు నొక్కఁ డిన్నియుఁ దగఁ బంచి యిడుట నెచ్చెలితన మనుచు బంతెన గుండు లాడు నొకడు
కృష్ణుఁజూడు మనుచుఁ గికురించి పరుమ్రోలి మేలి భక్ష్యరాశి మెసఁగు నొకడు నవ్వు నొకఁడు సఖుల నవ్వించు నొక్కఁడు ముచ్చటాడు నొకఁడు మురియు నొకఁడు.
4. ఒకడు వేలు మడిచి ఊరగాయలు తింటూ ఇతరులకు నోరూరేలాగా చేస్తున్నాడు. ఇంకొకడు పక్కవాని కంచములోని పదార్థాన్ని చటుక్కున మింగి, వాడు అడిగితే "నేను మింగలేదు. కావాలంటే చూడు." అని నోరు తెరిచి చూపిస్తున్నాడు. మరొకడు పందెం వేసుకొని అయిదారుగురి చద్దిని నోట్లోకి కుక్కుకొని తింటున్నాడు. ఒకడేమో తన పదార్థాలనన్నిటినీ అందరికీ వడ్డించి "స్నేహమంటే ఇదే" అంటూ బంతి భోజనం చేస్తున్నాడు. ఒకడు తన పక్కవానితో "అదిగో కృష్ణుని చూడు" అని చెప్పి మోసగించి అతని కంచంలోని మంచి పదార్థాన్ని అమాంతంగా తింటున్నాడు. ఒకడేమో నవ్వుతూ ఉన్నాడు. ఇంకొకడు నవ్విస్తున్నాడు. ఒకడు మాట్లాడుతున్నాడు. ఇంకొకడు సంతోషిస్తున్నాడు.
IV
C కడుపున దిండుగాఁ గట్టిన వలువలో లాలిత వంశనాళంబు జొనిపి విమల శృంగంబును వేత్ర దండంబును జాఱి రానీక డాచంక నిఱికి మీఁగడ పెరుఁగుతో మేళవించిన చల్ది ముద్దడాపలి చేత మొనయనునిచి చెలరేఁగి కొసరి తెచ్చిన యూరుఁగాయలు వ్రేళ్ళ సందులను దా వెలయ నిఱికి
A సంగడీల నడుమఁ జక్కనఁ గూర్చుండి నర్మభాషణముల నగవు నెఱపి యాగభోక్త కృష్ణుఁ డమరులు వెఱఁగంద శైశవంబు మెఱసి చల్దిగుడిచె
5. శ్రీకృష్ణుడు తన పొట్టకు కట్టుకొన్న బట్టల్లో పిల్లనగ్రోవిని పడిపోకుండా పెట్టుకొన్నాడు. కొమ్ముబూరను, బెత్తపుకర్రను జారిపోకుండా ఎడమచంకలో ఇరికించుకొన్నాడు. మీగడ పెరుగుతో కలిపిన చద్దిముద్దను ఎడమచేతిలో పెట్టుకున్నాడు. కుడిచేతి వేళ్ళసందున ఊరగాయలను పెట్టుకొని, తన స్నేహితుల మధ్యలో కూర్చుని, వారితో ఛలోక్తులాడుతూ, నవ్విస్తూ తింటున్నాడు. యజ్ఞములలో సమర్పించే హవిస్సులను స్వీకరించే శ్రీకృష్ణుడు ఈ విధంగా చిన్నపిల్ల వానిలాగా చద్ది తింటుంటే దేవతలు ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నారు.