Thursday, November 19, 2026

పొడుపు కథలు - పాకాల యశోదారెడ్డి

పొడుపు కథలు - పాకాల యశోదారెడ్డి

రచయిత పరిచయం : 
పాకాల యశోదారెడ్డి పూర్వపు మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ప్రస్తుత నాగర్ కర్నూల్ జిల్లాకు చెందిన రచయిత్రి. ఈమె స్వగ్రామం బిజినేపల్లి. ధర్మశాల, మావూరి ముచ్చట్లు, ఎచ్చమ్మ కథలు వంటి కథాసంపుటాలు వెలువరించింది. ఎన్నో పరిశోధనాత్మక వ్యాసాలు రాసింది. అధికార భాషాసంఘం తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలిగా పనిచేసిన యశోదారెడ్డి 'మహాలక్ష్మి ముచ్చట్లు' పేరుతో అప్పట్లో రేడియో ధారావాహిక కార్యక్రమం నిర్వహించి బహుళ ప్రజాదరణ పొందింది.

పాఠం ఉద్దేశం :
ఒక పుస్తకంపైన ప్రాథమికమైన అవగాహన కలుగజేస్తూ, పాఠకుల్లో ఆ పుస్తకం చదువాలనే కుతూహలాన్ని, ఆసక్తిని ఎలా కలుగజేస్తుందో తెలియజేస్తూ, ముందుమాట స్వరూపస్వభావాలను పరిచయం చేయడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
ఈ పాఠం పీఠిక ప్రక్రియకు చెందినది. ఒక పుస్తకం యొక్క నేపథ్యాన్ని, లక్ష్యాలను, అందులోని పూర్వాపరాలను చర్చిస్తూ రచయితగానీ, మరో వ్యక్తిగానీ రాసే పరిచయ వాక్యాల్ని ‘పీఠిక' అంటారు.
దీనికి ముందుమాట, భూమిక, తొలిపలుకు, మున్నుడి, ఆముఖం, ప్రస్తావన... వంటి పేర్లున్నాయి. ఈ పాఠం 'గోడమీద బొమ్మ' అనే పొడుపు కథామాల పుస్తకానికి పి. యశోదారెడ్డి రాసిన పీఠిక.
xxxxx
1
మన భారతీయ సంస్కృతి ఎంత ప్రాచీనమైందో అంత విచిత్రమైంది. దానికి ఔన్నత్యం ఎంత ఉందో అంత వైశాల్యమూ ఉంది. ఈ రెండింటిని మించిన లోతు కూడా ఉంది.

నిజానికి మనది వ్యవసాయిక దేశం. ఈ దేశీయుల సంస్కృతీ నాగరికతలకు పునాదులు పల్లెపట్టులు. అతం ప్రాచీనమైన మన భారతీయ సంఘం గ్రామీణమైందే. ఆనాటి మన పూర్వులు ఆ పశుపాలనలో, ఆ పచ్చిక బయళ్ళలో, ఆ నీలాకాశంలోని మెరుపుల్లో, కుండపోతగా కురిసే వానల్లో ఏదో తమకు తెలియని రహస్యం దాగి ఉన్నట్లు భావించగలిగినారు. ఈ భావనే అన్ని తత్వ రహస్యాలకూ, సమస్యలకూ, ముడులకూ, ముడివిప్పులకూ కారణమైంది. వాటి నుండి పాఠాలు, ప్రవచనాలు, ప్రశ్నలు, సమాధానాలు ప్రారంభమైనవి. అంటే వేదకాలం నుండి ఈ ప్రశ్నోత్తర రూపమైన విజ్ఞానం మన సంస్కృతిలో కాలూనింది.
ప్రశ్నోత్తర రూపమైన ఈ విజ్ఞానం ప్రధానంగా మనకు మహాభారత వనపర్వంలో యక్షరూపియైన ధర్మదేవ, ధర్మజుల సంభాషణలో గోచరిస్తుంది. ఈ యక్ష ధర్మజుల సంవాదంలో ప్రకటితమైన మహావిజ్ఞానమే యక్షప్రశ్నలు అనే పేర సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధమై వెలసింది. అందుకే ఈనాడు విడదీయరాని చిక్కును గూర్చి చెప్పవలసి వచ్చినప్పుడు “ఏంరా బాబూ? యక్షప్రశ్నవలె ఉంది" అని పోలిక చెప్పడం పరిపాటిగా మారింది. ఒక్కొక్కప్పుడు ఈ 'వలె' ఉపమావాచకం కూడా లేకుండా “ఇది యక్షప్రశ్నరా తండ్రీ!” అని అంటే చాలు. అది గడ్డు సమస్య అని అందరికీ సులభంగా తెల్సిపోతుంది.
తెలుగు సాహిత్యంలో మనకు ఎఱ్ఱాప్రెగడ ఈ యక్షప్రశ్నలను ప్రచారం చేసినాడు. మహాభారతాంధ్రీకరణ సందర్భంలో అరణ్యపర్వ సప్తమాశ్వాసంలో ఈ యక్షప్రశ్నలను తెనిగిస్తూ ధర్మదేవుడు అడిగిన ప్రశ్నలకు ధర్మరాజు చెప్పినట్లు వ్రాసినాడు. నిజానికి యక్షుడు అడిగిన ప్రశ్నలు పొడుపుకథల వలెనే ఉన్నవి. ఈ విధంగా ఎంతో పురాతనమైన ఈ ప్రశ్నోత్తర విధానం ఆయా కాలాల్లో ఆయా కవుల చేతుల్లో మెలగి జనబాహుళ్యంలో ప్రాచుర్యాన్ని పొంది, విద్వల్లోకంలో ప్రహేళికా రూపంలో, జనసామాన్యంలో పొడుపుకథా రూపంలో స్థిరపడింది. ఈనాడు ప్రహేళికా ప్రక్రియ అంతగా కానరాదు. కానీ తెలుగుజాతి జీవితంలో మాత్రం ఈ పొడుపుకథా రీతి వేరూని స్థిరంగా ఈనాటికీ నిలిచి ఉంది.
పొడుపుకథ అనే శబ్దానికి అనేక పర్యాయ పదాలున్నాయి. ఆయా ప్రాంతాలలో, ఆయా సంఘాలలో, వారి వారి అలవాట్లను పురస్కరించుకొని ఆయా పర్యాయపదాలు వాడుకలో స్థిరపడ్డాయి.
పొడుపుకథ అంటే జ్ఞానోదయాన్ని కలిగించేది. నిగూఢమైన అర్థాన్ని ప్రకాశింపజేసేది. మనస్సుకు సూటిగా తగిలేది. ఎదలో నాటేది లేదా వెంటనే అర్ధం తోచక చిక్కుల పెట్టేది అని మనం గ్రహించవచ్చు.

మారుకతలు :
రాయలసీమలో కొన్ని చోట్ల ఈ పొడుపు కథలకే మారుకతలు అని వాడుక ఉంది.

శాస్త్రం :
కరీంనగరు ప్రాంతంలో పొడుపుకథను శాస్త్రం అంటారు. 'ఏదీ ఒక శాస్త్రం ఏయ్, నీకు శాస్త్రం వచ్చా' అని అడుగుతుంటారు. ఇక్కడ శాస్త్రం అంటే రహస్యార్థంతో కూడిన ప్రశ్న అని అర్థం. విస్తృతమైన విషయం సూత్రబద్ధం చేయబడి సూక్ష్మరూపంలో ఇమిడి ఉంటుంది. అందుకే ఈ పొడుపుకథకు ‘శాస్త్రం' అనే పేరు ఏర్పడి ఉండవచ్చు.

II
విప్పేకథలు :

ఈ పేరు కొంత చదువు సంస్కారం ఉన్నవారు విచ్చుకథలకు మారుగా అర్ధం సులభంగా తెలిసేందుకు వాడి ఉంటారు. ముడితో కూడిన కథ లేదా ప్రశ్న వేసినప్పుడు ఆ ముడిని విప్పి చెప్పడం, అంటే అందులో ఉన్న కాఠిన్యాన్ని తొలగించి సరళంగాచేసి వాస్తవాన్ని ప్రదర్శించడం అని భావించవచ్చు. ఒక్కొక్క ప్రాంతంలో ఒక్కొక్క పేరు ప్రధానంగా ఈ పొడుపు కథలు తెలుగుదేశమంతా వ్యాపించి ఉన్నాయి.

తెలుగువారి భాగ్యవిశేషం చేత అందరికీ, అన్ని కళారంగాలవారికీ అకాడమీలు ఏర్పడ్డాయి. అట్లే విజ్ఞానాభివృద్ధికి, మనోవికాసానికి, కల్పనాశక్తికి దోహదంగా బాలలకూ ఒక అకాడమీ ఏర్పడింది. బాలల అకాడమీ ద్వారా పిల్లలు పువ్వులు పుట్టికలు నిండినట్లుగా వారికి ఎన్నో పుస్తకాలు వస్తున్నాయి. అన్నిటికన్నా మెచ్చుకోదగింది పొడుపు కథలను సంపుటాలుగా వెలయించి ప్రకటించే ప్రయత్నం. దీనివల్ల ఆదరణలేక, అలవాటు తప్పి మరుగున పడిపోతున్న మన జాతీయమైన ఈ వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవడం జరుగుతుంది. దీనివల్ల అడిగిన ప్రశ్నకు వెంటనే సమాధానం చెప్పేశక్తి, చెప్పలేకపోయినా ఆలోచించే అవకాశం కలుగుతుంది. ప్రాచీన విజ్ఞానంతో సంబంధం తగ్గుతూ మారుతున్న జీవనరీతిలో పాతబడ్డ ఆచార, వస్తువిశేషాల పరిచయం పిల్లలకు ఏర్పడుతుంది. కాబోయే రేపటి పౌరులు మన తెలుగుతనాన్ని మరచిపోకుండా చురుకుదనంతో ఉంటారని ఆశించే గోడమీద బొమ్మ పొడుపుకథామాల మొదటి సంపుటాన్ని ప్రకటిస్తున్నారు.

గోడమీద బొమ్మలో 501 పొడుపు కథలున్నవి. 'గోడమీద బొమ్మ' అనే పేరులోనే పొడుపు కథ ఉంది. ఈ గోడమీద బొమ్మ ఉత్త బొమ్మ కాదు. అది గొలుసుల బొమ్మ. అంతే కాదు. అది వచ్చే పొయ్యేవారికి వొడ్డిచ్చే బొమ్మ మరి! ఆ బొమ్మ ఎవరో చెప్పుకోండి చూతాం? నన్నే చెప్పమంటారా! సరే! వినండి. తేలు... ఇట్లా ఉంటుంది మా గోడమీద బొమ్మ కథ. ఇందులో ఐదు వందల పొడుపు కథలు అకారాది క్రమంలో కూర్చబడ్డాయి.

ఎన్నో విచ్చు కథలు మన దేశంలో ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ వాటిలో పిల్లలకు ఉపకరించే వాటిని మాత్రమే ఏరి కూర్చడం జరిగింది. కంటిలో వత్తి వేసుకొని ప్రయత్నించినా కనుమరుగై కొన్ని జారిపోతూనే ఉంటాయి. ఆ విధంగానే సంకలన కర్తలు ఎంతో ప్రయాసపడి కూర్చినా ఇంకా ఎన్నో మిగిలి ఉంటాయి. ఒకే పొడుపు కథ ఒక్కొక్క ప్రాంతంలో ఒక్కొక్క తీరుగా ఉండవచ్చు. దేశం నలుమూలలా ఉన్న పలుకుబడినంతటినీ ఒకచోట చేర్చి సిద్ధం చేయవలసి ఉంది. ఆ దృష్టితో బాలల అకాడమీ కృషి చేస్తున్నది.

చల్దులారగించుట - బమ్మెర పోతన

చల్దులారగించుట - బమ్మెర పోతన

కవి పరిచయం :
పోతన 15వ శతాబ్దం వాడు. జనగామ జిల్లా బమ్మెర గ్రామంలో జన్మించాడు. లక్కమాంబ, కేసన ఆయన తల్లిదండ్రులు. ఈయన భోగినీదండకం, వీరభద్ర విజయం, నారాయణ శతకం, శ్రీమహాభాగవతం రచించాడు. సహజ పండితుడని ప్రసిద్ధి పొందాడు. తెలుగు నుడికారంతో, శబ్దాలంకార ప్రయోగంతో ఆకర్షణీయంగా రాయడం ఈయన ప్రత్యేకత.

పాఠం ఉద్దేశం :
బాల్యంలో స్నేహితులతో కులాసాగా గడిపే సంఘటనలు ఎప్పటికీ గుర్తుంటాయి.
కాబట్టి ఇటువంటి ఆటలు, ఆనందాలు ఇతరులను నొప్పించకుండా ఆస్వాదించాలని చెప్పడం, భాగవతంలో వర్ణించిన బాలకృష్ణుని లీలలను పరిచయం చేయడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
భాగవతం పురాణ ప్రక్రియకు చెందినది. పురాణం అంటే పాతదైనా కొత్తగా కనిపించేది. పురాణాలు 18. వాటిలో భాగవతం ఒకటి. ప్రస్తుత పాఠం శ్రీమహాభాగవతం పదవ స్కంధం లోనిది. కంసుడు రేపల్లెకు పంపిన వేగులు ఈ కృష్ణలీలల గురించి కంసునితో చెపుతున్న సందర్భంలోనిది.
xxxxx
తాత్పర్యాలు
* శా. ఎండన్ మ్రగ్గితి రాఁకటం బడితి రింకేలా విలంబింపఁగా రండో బాలకులార చల్దిగుడువన్ రమ్యస్థలం బిక్కడీ దండన్ లేఁగలు నీరు ద్రావి యిరవందం బచ్చికల్ మేయుచుం దండం బై విహరించుచుండఁగ నమంద ప్రీతి భక్షింతమే. 
1. (శ్రీకృష్ణుడు గోపబాలకులతో ఇలా అంటున్నాడు.) ఓ పిల్లలారా! ఎండలో మాడిపోయారు. ఆకలితో ఉన్నారు. మరి చద్ది తినడానికి ఇంకా ఆలస్యం ఎందుకు? ఇక్కడకు రండి. ఇది చక్కని చోటు. మన లేగదూడలు ఈ పక్కనే నీరు తాగి, పచ్చిగడ్డి మేస్తూ గుంపుగా తిరుగుతూ ఉంటే, మనం ఎంతో సంతోషంగా చద్ది తిందాం.

2.
అనిన నగుఁగాక యని, వత్సంబుల నుత్సాహంబుల నిర్మలంబులగు జలంబుల ద్రావించి, పచ్చికల మొల్లంబులు గల పల్లంబుల నిలిపి, సొక్కంబులగు చల్లుల చిక్కంబులు సక్కడించి
2. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు అనగానే గోపబాలురు "అలాగే చేద్దాం" అని అన్నారు. వారు లేగదూడలకు మంచినీళ్ళు తాగించి, పచ్చిగడ్డి బాగా ఉన్న పల్లపునేలలో వాటిని తోలి, తమ సద్దిమూటలను దించుకున్నారు.

*మ. జలజాంతస్థిత కర్ణికం దిరిగిరా సంఘంబులై యున్న రే కుల చందంబునఁ గృష్ణునిం దిరిగిరాఁ గూర్చుండి వీక్షింపుచున్ శిలలుం బల్లవముల్ దృణంబులు లతల్ చిక్కంబులున్ బువ్వు లా కులు కంచంబులుగా భుజించి రచటన్ గోపార్భకుల్ భూవరా
3. మధ్యలో దుద్దు ఉండి చుట్టూ రేకులు ఉండే తామరపూవులాగా శ్రీకృష్ణుడు మధ్యలో కూర్చుండగా, అతని చుట్టూ గోపబాలురు కూర్చున్నారు. వారు శ్రీకృష్ణుని చూస్తున్నారు. తమ తమ సద్దులను తినడానికి అక్కడ ఉన్న బండలను, చిగురాకులను, గడ్డిపోచలను, తీగలను, చిక్కములను, పువ్వులను, ఆకులను కంచాలుగా చేసుకొని చద్దులు తిన్నారు.
III
 మాటిమాటికి వ్రేలు మడిచి యూరించుచు యూరుఁగాయలు దినుచుండు నొక్కఁ డొకని కంచములోని దొడిసి చయ్యన మ్రింగి చూడు లేదని నోరు సూపు నొక్కఁ డేగురార్దుర చట్టు లెలమిఁ బన్నిదమాడి కూర్కొని కూర్కొని కుడుచు నొక్కఁ డిన్నియుఁ దగఁ బంచి యిడుట నెచ్చెలితన మనుచు బంతెన గుండు లాడు నొకడు
కృష్ణుఁజూడు మనుచుఁ గికురించి పరుమ్రోలి మేలి భక్ష్యరాశి మెసఁగు నొకడు నవ్వు నొకఁడు సఖుల నవ్వించు నొక్కఁడు ముచ్చటాడు నొకఁడు మురియు నొకఁడు.
4. ఒకడు వేలు మడిచి ఊరగాయలు తింటూ ఇతరులకు నోరూరేలాగా చేస్తున్నాడు. ఇంకొకడు పక్కవాని కంచములోని పదార్థాన్ని చటుక్కున మింగి, వాడు అడిగితే "నేను మింగలేదు. కావాలంటే చూడు." అని నోరు తెరిచి చూపిస్తున్నాడు. మరొకడు పందెం వేసుకొని అయిదారుగురి చద్దిని నోట్లోకి కుక్కుకొని తింటున్నాడు. ఒకడేమో తన పదార్థాలనన్నిటినీ అందరికీ వడ్డించి "స్నేహమంటే ఇదే" అంటూ బంతి భోజనం చేస్తున్నాడు. ఒకడు తన పక్కవానితో "అదిగో కృష్ణుని చూడు" అని చెప్పి మోసగించి అతని కంచంలోని మంచి పదార్థాన్ని అమాంతంగా తింటున్నాడు. ఒకడేమో నవ్వుతూ ఉన్నాడు. ఇంకొకడు నవ్విస్తున్నాడు. ఒకడు మాట్లాడుతున్నాడు. ఇంకొకడు సంతోషిస్తున్నాడు.

IV
C కడుపున దిండుగాఁ గట్టిన వలువలో లాలిత వంశనాళంబు జొనిపి విమల శృంగంబును వేత్ర దండంబును జాఱి రానీక డాచంక నిఱికి మీఁగడ పెరుఁగుతో మేళవించిన చల్ది ముద్దడాపలి చేత మొనయనునిచి చెలరేఁగి కొసరి తెచ్చిన యూరుఁగాయలు వ్రేళ్ళ సందులను దా వెలయ నిఱికి
A సంగడీల నడుమఁ జక్కనఁ గూర్చుండి నర్మభాషణముల నగవు నెఱపి యాగభోక్త కృష్ణుఁ డమరులు వెఱఁగంద శైశవంబు మెఱసి చల్దిగుడిచె 

5. శ్రీకృష్ణుడు తన పొట్టకు కట్టుకొన్న బట్టల్లో పిల్లనగ్రోవిని పడిపోకుండా పెట్టుకొన్నాడు. కొమ్ముబూరను, బెత్తపుకర్రను జారిపోకుండా ఎడమచంకలో ఇరికించుకొన్నాడు. మీగడ పెరుగుతో కలిపిన చద్దిముద్దను ఎడమచేతిలో పెట్టుకున్నాడు. కుడిచేతి వేళ్ళసందున ఊరగాయలను పెట్టుకొని, తన స్నేహితుల మధ్యలో కూర్చుని, వారితో ఛలోక్తులాడుతూ, నవ్విస్తూ తింటున్నాడు. యజ్ఞములలో సమర్పించే హవిస్సులను స్వీకరించే శ్రీకృష్ణుడు ఈ విధంగా చిన్నపిల్ల వానిలాగా చద్ది తింటుంటే దేవతలు ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నారు.






భాగ్యోదయం - కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్

9 భాగ్యోదయం - కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్

రచయిత పరిచయం :
కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు, రచయిత విద్యావేత్త, విలేఖరి. పేదరైతు కుటుంబంలో జన్మించిన ఈయన హైదరాబాదులో విద్యాభ్యాసంచేసి హైదరాబాదు నగరానికి మేయర్గా పనిచేసి అభివృద్ధికి పాటుపడ్డాడు. 'దక్కన్టార్' అనే ఆంగ్ల వార పత్రికను స్థాపించి సంపాదకునిగా ఉండి విలువైన సంపాదకీయాలు, వ్యాసాలు రాశాడు.
హైదరాబాద్ చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి ఈయన రచనలు ప్రామాణికాలు. 'పిక్టోరియల్ హైదరాబాద్' అనే అద్భుతమైన గ్రంథాన్ని దృశ్యరూపంగా మనకు అందించాడు. తన మిత్రుడు భాగ్యరెడ్డి వర్మతో కలసి దళితుల అభ్యున్నతికి కృషి చేశాడు.

పాఠం ఉద్దేశం :
మానవులంతా సమానమే. అన్ని వర్గాల వాళ్ళకూ సామాజిక భాగస్వామ్యం మరియు చైతన్యం ఎంతో అవసరం. చైతన్యం రావాలి అంటే చదువుకోవడం ముఖ్యం. అన్ని వర్గాల వారికి చదువు ప్రాధాన్యతను వివరించి, వారిని ఉత్తేజపరచడానికి నడుం బిగించాలి అని తెలియజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
ఈ పాఠం ‘జీవిత చరిత్ర' అనే ప్రక్రియకు చెందినది. వ్యక్తుల విశిష్టతలను తెలుపుతూ రాసే గ్రంథమే ‘జీవిత చరిత్ర'. సమాజ అభ్యున్నతికి కృషిచేస్తూ, సమాజాన్ని ప్రభావితం చేసిన వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రను రాస్తారు. భాగ్యరెడ్డి వర్మ కుమారుడు ఎమ్.బి. గౌతమ్ 'భాగ్యరెడ్డి వర్మ జీవితచరిత్ర' అనే గ్రంథం సంకలనం చేసాడు. ఆ గ్రంథంలోని కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ రాసిన అంశమే ఈ పాఠ్యభాగం.
xxxxx
జీవితచరిత్ర

తన జాతి జనుల బాగుకోసం చిన్నప్పటి నుండే అంకితమయిన భాగ్యరెడ్డి వర్మ 1888లో పుట్టినాడు. ఆయన చిన్నప్పుడు చదువుకున్న చదువే ఆయన జీవిత గమనాన్ని నిర్దేశించింది. అంటరాని వర్గాలు అప్పటికి అనుభవిస్తున్న అవస్థల నుంచి గట్టెక్కించడానికి ఆయన 'అంకిత భావంతో పని చేశాడు. తాను చదివిన చదువు వల్ల కులవ్యవస్థ అంటే ఏమిటో దాని నిజస్వరూపం ఎటువంటిదో అవగతమయింది. ఇందుకు ధర్మశాస్త్రాలను, చరిత్రను బాగా చదివినాడు. వాటి వల్ల అంటరాని వర్గాల కడగండ్లను అర్థం చేసుకోవడానికి వాటిని నిర్మూలించి వారిలో సామాజిక వికాసం కలిగించడానికి ఆయనకు దొరికినట్టయింది. దారి అత్యంత ముఖ్యమయిన ఈ పనికి సంబంధించి ఆచరణ, ఆలోచనలో ఆయన పూర్తి స్వేచ్ఛను అనుభవించాడు. స్వతంత్రంగా పని చేశాడు. ప్రభుత్వపక్షం నుంచి సైతం ఆయనకు అండ దొరికింది. అణగారిన కులాల నాయకులతో కూడా ఈ క్రమంలో పరిచయం పెరిగింది. క్రమ క్రమంగా వారి నుంచి సహకారం, నైతిక మద్దతు కూడగట్టుకున్నాడు. గొప్ప మనుషులలో, సంస్కర్తలలో ఉండే చిత్తశుద్ధిని అలవర్చుకుని ఆయన అంటరాని వర్గాల ఉన్నతి కోసం సంస్కరణ మొదలు పెట్టాడు.

ఒకవేళ హిందూమతం, హిందువులు తమ చరిత్రను లిఖిత బద్ధం చేయాలనుకుంటే సంస్కర్తగా భాగ్యరెడ్డివర్మ పేరు మొదటిస్థానంలో ఉంటుంది. అణగారినవర్గాల వికాసానికి ఆయన తన సమస్తాన్ని అర్పించాడు. తన తెలివితేటలను అందుకోసమే వెచ్చించాడు. ఏమీ ఆశించకుండా, తమకోసం ఎప్పటికీ పనిచేసే ఆయనను చూసి అంటరాని వర్గాలన్నీ ఆయనను తిరుగులేని నాయకునిగా ఒప్పుకున్నాయి.

చిత్తశుద్ధి, నిజాయితీ, పట్టుదలతో పనిచేసే వర్మ అచిరకాలంలోనే వారి నమ్మకాన్ని చూరగొనగలిగాడు. తమ దుస్థితికి కారణం తమ అజ్ఞానం, ఉదాసీనతేనన్న ఎరుకను తన అనుచరులలో కలిగేటట్టు చేయగలిగాడు.
మనుషులంతా పుట్టుకతో సమానమని, ఎవరూ ఎక్కువ, ఎవరూ తక్కువ కాదన్న సత్యాన్ని తెలుసుకునేటట్టు చేశాడు.
అయితే లోలోపల జీర్ణించుకుపోయిన మూఢనమ్మకాలు అజ్ఞానాన్ని తొలగించడం అంతగా సులువుకాదన్నది తెలిసిందే. అయితే కొద్ది కొద్దిగానే అయినప్పటికీ ఆయన నిరంతర శ్రద్ధ వల్ల అంటరాని వర్గాలు చదువుపై చూపు పెట్టడం సాధ్యమైంది. ఇందువల్ల కొన్ని సాంఘిక దురాచారాలు మటుమాయం కావడం జరిగింది.
II
ఆయన అనేక బహిరంగ సభలు నిర్వహించాడు. సామాజిక స్వచ్ఛత గురించి చెప్పి తన జాతి జనులను ఏకతాటిపై నడపగలిగాడు. ఆయన చేపట్టిన పనులలో కెల్లా మరుపురానిది దేవదాసి, వేశ్యా సంప్రదాయాలను అడ్డుకోవడం. పసివాళ్ళయిన ఆడ, మగ పిల్లలను దేవునికి వదిలి వేయడాన్ని తీవ్రంగా నిరసించాడు. తాగుడు వలన కుటుంబాలు ఎట్లా గుల్లగా మారిపోతాయో కుల పెద్దలకు ఆ మహమ్మారి గురించి చెప్పి వారిని మానిపించగలిగినాడు. నిరంతరం తన కార్యాచరణకు దొరికే సహకారంవలన ఆయన కొన్ని కుటుంబాలను ఈ దురాచారాలనుంచి బయటపడేలా చేశాడు.

ప్రతి ఏటా జరిగే మత సాంఘికసభలకు ఆయన హాజరయ్యేవారు. ప్రజాభిప్రాయాన్ని కూడగట్టే ప్రముఖులపై ఆయన ప్రభావం ఎంతగానో ఉండేది. ఆంధ్రమహాసభ, ఆదిహిందూ మహాసభ, అఖిలభారత అంటరానివర్గాల సభ వంటి సంస్థలు జాతీయ స్థాయిలో నిర్వహించిన అనేక సభలలో ఆయన చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. ఆయన పాల్గొన్న ప్రతి సభలో తన జాతి జనులు ఎదుర్కొంటున్న దుర్భర పరిస్థితులపై వివరంగా చెప్పేవాడు. ఆయన జన జీవితంలో కాలు పెట్టినదాదిగా మొత్తం 3,348 ఉపన్యాసాలు ఇచ్చినట్టు తేలింది. ఆయన అణగారిన వర్గాలలో చైతన్యాన్ని తేవడానికి కృషి చేసినాడు.

1925లో న్యాయమూర్తి రాయ్బల ముకుంద్ అధ్యక్షత వహించిన ఒక సభలో హైదరాబాద్ సంస్థానంలో గల ఆది హిందువుల ప్రతినిధులంతా ఆయనను తమ మార్గదర్శకునిగా ఎన్నుకున్నారు. ఇది ఏ సామాజిక వర్గపు నాయకునికైనా గర్వకారణమవుతుంది. ఆయన 1925లో ఆదిహిందువుల ఆటల ప్రదర్శన నిర్వహించి, ఆదిహిందూ యువతీయువకులు సవర్ణ యువతీ యువకులతో సమంగా రాణిస్తారని నిరూపించాడు.

ఆది హిందువుల మేలుకోసం వర్మ నిరంతరం చేపట్టిన కార్యాచరణ ఎంతో మంది ప్రముఖుల మనసులను చూరగొని వారు ఆదిహిందువులకు దగ్గరయ్యేలా చేసింది. భాగ్యరెడ్డివర్మ నిరంతర కార్యాచరణ సభల వలన ఆదిహిందూ సమాజం జాగరూకమయ్యింది. ఆదిహిందువులు సొంతకాళ్ళ మీద నిలబడాలంటే చదువు ఒక్కటే మార్గమని వర్మ బలమయిన నమ్మకం. ఈ విషయంలో ఆయన ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరిపి తన బాధ్యతను గుర్తించేలా చేశాడు.

కృషి, పోరాటం ఫలితంగా ప్రభుత్వం ఆదిహిందువుల కోసం ఎన్నో పాఠశాలలు నెలకొల్పింది. 1931 జనాభా లెక్కల సేకరణ సందర్భంగా వర్మ ఎంతగానో శ్రమపడి అంటరాని వర్గాలను ఆది హిందువులుగా నమోదు చేయించాడు. ఇది ఆయన నాయకత్వ పటిమకు మచ్చుతునక. హిందూ సమాజం మొత్తంగా ఆయనకు రుణపడి ఉండాలె. ఆ చర్యతో హిందూ సమాజాన్ని ఆయన చీలికలు, పేలికలు కాకుండా రక్షించగలిగాడు.