Thursday, November 19, 2026

చల్దులారగించుట - బమ్మెర పోతన

చల్దులారగించుట - బమ్మెర పోతన

కవి పరిచయం :
పోతన 15వ శతాబ్దం వాడు. జనగామ జిల్లా బమ్మెర గ్రామంలో జన్మించాడు. లక్కమాంబ, కేసన ఆయన తల్లిదండ్రులు. ఈయన భోగినీదండకం, వీరభద్ర విజయం, నారాయణ శతకం, శ్రీమహాభాగవతం రచించాడు. సహజ పండితుడని ప్రసిద్ధి పొందాడు. తెలుగు నుడికారంతో, శబ్దాలంకార ప్రయోగంతో ఆకర్షణీయంగా రాయడం ఈయన ప్రత్యేకత.

పాఠం ఉద్దేశం :
బాల్యంలో స్నేహితులతో కులాసాగా గడిపే సంఘటనలు ఎప్పటికీ గుర్తుంటాయి.
కాబట్టి ఇటువంటి ఆటలు, ఆనందాలు ఇతరులను నొప్పించకుండా ఆస్వాదించాలని చెప్పడం, భాగవతంలో వర్ణించిన బాలకృష్ణుని లీలలను పరిచయం చేయడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
భాగవతం పురాణ ప్రక్రియకు చెందినది. పురాణం అంటే పాతదైనా కొత్తగా కనిపించేది. పురాణాలు 18. వాటిలో భాగవతం ఒకటి. ప్రస్తుత పాఠం శ్రీమహాభాగవతం పదవ స్కంధం లోనిది. కంసుడు రేపల్లెకు పంపిన వేగులు ఈ కృష్ణలీలల గురించి కంసునితో చెపుతున్న సందర్భంలోనిది.
xxxxx
తాత్పర్యాలు
* శా. ఎండన్ మ్రగ్గితి రాఁకటం బడితి రింకేలా విలంబింపఁగా రండో బాలకులార చల్దిగుడువన్ రమ్యస్థలం బిక్కడీ దండన్ లేఁగలు నీరు ద్రావి యిరవందం బచ్చికల్ మేయుచుం దండం బై విహరించుచుండఁగ నమంద ప్రీతి భక్షింతమే. 
1. (శ్రీకృష్ణుడు గోపబాలకులతో ఇలా అంటున్నాడు.) ఓ పిల్లలారా! ఎండలో మాడిపోయారు. ఆకలితో ఉన్నారు. మరి చద్ది తినడానికి ఇంకా ఆలస్యం ఎందుకు? ఇక్కడకు రండి. ఇది చక్కని చోటు. మన లేగదూడలు ఈ పక్కనే నీరు తాగి, పచ్చిగడ్డి మేస్తూ గుంపుగా తిరుగుతూ ఉంటే, మనం ఎంతో సంతోషంగా చద్ది తిందాం.

2.
అనిన నగుఁగాక యని, వత్సంబుల నుత్సాహంబుల నిర్మలంబులగు జలంబుల ద్రావించి, పచ్చికల మొల్లంబులు గల పల్లంబుల నిలిపి, సొక్కంబులగు చల్లుల చిక్కంబులు సక్కడించి
2. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు అనగానే గోపబాలురు "అలాగే చేద్దాం" అని అన్నారు. వారు లేగదూడలకు మంచినీళ్ళు తాగించి, పచ్చిగడ్డి బాగా ఉన్న పల్లపునేలలో వాటిని తోలి, తమ సద్దిమూటలను దించుకున్నారు.

*మ. జలజాంతస్థిత కర్ణికం దిరిగిరా సంఘంబులై యున్న రే కుల చందంబునఁ గృష్ణునిం దిరిగిరాఁ గూర్చుండి వీక్షింపుచున్ శిలలుం బల్లవముల్ దృణంబులు లతల్ చిక్కంబులున్ బువ్వు లా కులు కంచంబులుగా భుజించి రచటన్ గోపార్భకుల్ భూవరా
3. మధ్యలో దుద్దు ఉండి చుట్టూ రేకులు ఉండే తామరపూవులాగా శ్రీకృష్ణుడు మధ్యలో కూర్చుండగా, అతని చుట్టూ గోపబాలురు కూర్చున్నారు. వారు శ్రీకృష్ణుని చూస్తున్నారు. తమ తమ సద్దులను తినడానికి అక్కడ ఉన్న బండలను, చిగురాకులను, గడ్డిపోచలను, తీగలను, చిక్కములను, పువ్వులను, ఆకులను కంచాలుగా చేసుకొని చద్దులు తిన్నారు.
III
 మాటిమాటికి వ్రేలు మడిచి యూరించుచు యూరుఁగాయలు దినుచుండు నొక్కఁ డొకని కంచములోని దొడిసి చయ్యన మ్రింగి చూడు లేదని నోరు సూపు నొక్కఁ డేగురార్దుర చట్టు లెలమిఁ బన్నిదమాడి కూర్కొని కూర్కొని కుడుచు నొక్కఁ డిన్నియుఁ దగఁ బంచి యిడుట నెచ్చెలితన మనుచు బంతెన గుండు లాడు నొకడు
కృష్ణుఁజూడు మనుచుఁ గికురించి పరుమ్రోలి మేలి భక్ష్యరాశి మెసఁగు నొకడు నవ్వు నొకఁడు సఖుల నవ్వించు నొక్కఁడు ముచ్చటాడు నొకఁడు మురియు నొకఁడు.
4. ఒకడు వేలు మడిచి ఊరగాయలు తింటూ ఇతరులకు నోరూరేలాగా చేస్తున్నాడు. ఇంకొకడు పక్కవాని కంచములోని పదార్థాన్ని చటుక్కున మింగి, వాడు అడిగితే "నేను మింగలేదు. కావాలంటే చూడు." అని నోరు తెరిచి చూపిస్తున్నాడు. మరొకడు పందెం వేసుకొని అయిదారుగురి చద్దిని నోట్లోకి కుక్కుకొని తింటున్నాడు. ఒకడేమో తన పదార్థాలనన్నిటినీ అందరికీ వడ్డించి "స్నేహమంటే ఇదే" అంటూ బంతి భోజనం చేస్తున్నాడు. ఒకడు తన పక్కవానితో "అదిగో కృష్ణుని చూడు" అని చెప్పి మోసగించి అతని కంచంలోని మంచి పదార్థాన్ని అమాంతంగా తింటున్నాడు. ఒకడేమో నవ్వుతూ ఉన్నాడు. ఇంకొకడు నవ్విస్తున్నాడు. ఒకడు మాట్లాడుతున్నాడు. ఇంకొకడు సంతోషిస్తున్నాడు.

IV
C కడుపున దిండుగాఁ గట్టిన వలువలో లాలిత వంశనాళంబు జొనిపి విమల శృంగంబును వేత్ర దండంబును జాఱి రానీక డాచంక నిఱికి మీఁగడ పెరుఁగుతో మేళవించిన చల్ది ముద్దడాపలి చేత మొనయనునిచి చెలరేఁగి కొసరి తెచ్చిన యూరుఁగాయలు వ్రేళ్ళ సందులను దా వెలయ నిఱికి
A సంగడీల నడుమఁ జక్కనఁ గూర్చుండి నర్మభాషణముల నగవు నెఱపి యాగభోక్త కృష్ణుఁ డమరులు వెఱఁగంద శైశవంబు మెఱసి చల్దిగుడిచె 

5. శ్రీకృష్ణుడు తన పొట్టకు కట్టుకొన్న బట్టల్లో పిల్లనగ్రోవిని పడిపోకుండా పెట్టుకొన్నాడు. కొమ్ముబూరను, బెత్తపుకర్రను జారిపోకుండా ఎడమచంకలో ఇరికించుకొన్నాడు. మీగడ పెరుగుతో కలిపిన చద్దిముద్దను ఎడమచేతిలో పెట్టుకున్నాడు. కుడిచేతి వేళ్ళసందున ఊరగాయలను పెట్టుకొని, తన స్నేహితుల మధ్యలో కూర్చుని, వారితో ఛలోక్తులాడుతూ, నవ్విస్తూ తింటున్నాడు. యజ్ఞములలో సమర్పించే హవిస్సులను స్వీకరించే శ్రీకృష్ణుడు ఈ విధంగా చిన్నపిల్ల వానిలాగా చద్ది తింటుంటే దేవతలు ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నారు.






భాగ్యోదయం - కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్

9 భాగ్యోదయం - కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్

రచయిత పరిచయం :
కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు, రచయిత విద్యావేత్త, విలేఖరి. పేదరైతు కుటుంబంలో జన్మించిన ఈయన హైదరాబాదులో విద్యాభ్యాసంచేసి హైదరాబాదు నగరానికి మేయర్గా పనిచేసి అభివృద్ధికి పాటుపడ్డాడు. 'దక్కన్టార్' అనే ఆంగ్ల వార పత్రికను స్థాపించి సంపాదకునిగా ఉండి విలువైన సంపాదకీయాలు, వ్యాసాలు రాశాడు.
హైదరాబాద్ చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి ఈయన రచనలు ప్రామాణికాలు. 'పిక్టోరియల్ హైదరాబాద్' అనే అద్భుతమైన గ్రంథాన్ని దృశ్యరూపంగా మనకు అందించాడు. తన మిత్రుడు భాగ్యరెడ్డి వర్మతో కలసి దళితుల అభ్యున్నతికి కృషి చేశాడు.

పాఠం ఉద్దేశం :
మానవులంతా సమానమే. అన్ని వర్గాల వాళ్ళకూ సామాజిక భాగస్వామ్యం మరియు చైతన్యం ఎంతో అవసరం. చైతన్యం రావాలి అంటే చదువుకోవడం ముఖ్యం. అన్ని వర్గాల వారికి చదువు ప్రాధాన్యతను వివరించి, వారిని ఉత్తేజపరచడానికి నడుం బిగించాలి అని తెలియజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు :
ఈ పాఠం ‘జీవిత చరిత్ర' అనే ప్రక్రియకు చెందినది. వ్యక్తుల విశిష్టతలను తెలుపుతూ రాసే గ్రంథమే ‘జీవిత చరిత్ర'. సమాజ అభ్యున్నతికి కృషిచేస్తూ, సమాజాన్ని ప్రభావితం చేసిన వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రను రాస్తారు. భాగ్యరెడ్డి వర్మ కుమారుడు ఎమ్.బి. గౌతమ్ 'భాగ్యరెడ్డి వర్మ జీవితచరిత్ర' అనే గ్రంథం సంకలనం చేసాడు. ఆ గ్రంథంలోని కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ రాసిన అంశమే ఈ పాఠ్యభాగం.
xxxxx
జీవితచరిత్ర

తన జాతి జనుల బాగుకోసం చిన్నప్పటి నుండే అంకితమయిన భాగ్యరెడ్డి వర్మ 1888లో పుట్టినాడు. ఆయన చిన్నప్పుడు చదువుకున్న చదువే ఆయన జీవిత గమనాన్ని నిర్దేశించింది. అంటరాని వర్గాలు అప్పటికి అనుభవిస్తున్న అవస్థల నుంచి గట్టెక్కించడానికి ఆయన 'అంకిత భావంతో పని చేశాడు. తాను చదివిన చదువు వల్ల కులవ్యవస్థ అంటే ఏమిటో దాని నిజస్వరూపం ఎటువంటిదో అవగతమయింది. ఇందుకు ధర్మశాస్త్రాలను, చరిత్రను బాగా చదివినాడు. వాటి వల్ల అంటరాని వర్గాల కడగండ్లను అర్థం చేసుకోవడానికి వాటిని నిర్మూలించి వారిలో సామాజిక వికాసం కలిగించడానికి ఆయనకు దొరికినట్టయింది. దారి అత్యంత ముఖ్యమయిన ఈ పనికి సంబంధించి ఆచరణ, ఆలోచనలో ఆయన పూర్తి స్వేచ్ఛను అనుభవించాడు. స్వతంత్రంగా పని చేశాడు. ప్రభుత్వపక్షం నుంచి సైతం ఆయనకు అండ దొరికింది. అణగారిన కులాల నాయకులతో కూడా ఈ క్రమంలో పరిచయం పెరిగింది. క్రమ క్రమంగా వారి నుంచి సహకారం, నైతిక మద్దతు కూడగట్టుకున్నాడు. గొప్ప మనుషులలో, సంస్కర్తలలో ఉండే చిత్తశుద్ధిని అలవర్చుకుని ఆయన అంటరాని వర్గాల ఉన్నతి కోసం సంస్కరణ మొదలు పెట్టాడు.

ఒకవేళ హిందూమతం, హిందువులు తమ చరిత్రను లిఖిత బద్ధం చేయాలనుకుంటే సంస్కర్తగా భాగ్యరెడ్డివర్మ పేరు మొదటిస్థానంలో ఉంటుంది. అణగారినవర్గాల వికాసానికి ఆయన తన సమస్తాన్ని అర్పించాడు. తన తెలివితేటలను అందుకోసమే వెచ్చించాడు. ఏమీ ఆశించకుండా, తమకోసం ఎప్పటికీ పనిచేసే ఆయనను చూసి అంటరాని వర్గాలన్నీ ఆయనను తిరుగులేని నాయకునిగా ఒప్పుకున్నాయి.

చిత్తశుద్ధి, నిజాయితీ, పట్టుదలతో పనిచేసే వర్మ అచిరకాలంలోనే వారి నమ్మకాన్ని చూరగొనగలిగాడు. తమ దుస్థితికి కారణం తమ అజ్ఞానం, ఉదాసీనతేనన్న ఎరుకను తన అనుచరులలో కలిగేటట్టు చేయగలిగాడు.
మనుషులంతా పుట్టుకతో సమానమని, ఎవరూ ఎక్కువ, ఎవరూ తక్కువ కాదన్న సత్యాన్ని తెలుసుకునేటట్టు చేశాడు.
అయితే లోలోపల జీర్ణించుకుపోయిన మూఢనమ్మకాలు అజ్ఞానాన్ని తొలగించడం అంతగా సులువుకాదన్నది తెలిసిందే. అయితే కొద్ది కొద్దిగానే అయినప్పటికీ ఆయన నిరంతర శ్రద్ధ వల్ల అంటరాని వర్గాలు చదువుపై చూపు పెట్టడం సాధ్యమైంది. ఇందువల్ల కొన్ని సాంఘిక దురాచారాలు మటుమాయం కావడం జరిగింది.
II
ఆయన అనేక బహిరంగ సభలు నిర్వహించాడు. సామాజిక స్వచ్ఛత గురించి చెప్పి తన జాతి జనులను ఏకతాటిపై నడపగలిగాడు. ఆయన చేపట్టిన పనులలో కెల్లా మరుపురానిది దేవదాసి, వేశ్యా సంప్రదాయాలను అడ్డుకోవడం. పసివాళ్ళయిన ఆడ, మగ పిల్లలను దేవునికి వదిలి వేయడాన్ని తీవ్రంగా నిరసించాడు. తాగుడు వలన కుటుంబాలు ఎట్లా గుల్లగా మారిపోతాయో కుల పెద్దలకు ఆ మహమ్మారి గురించి చెప్పి వారిని మానిపించగలిగినాడు. నిరంతరం తన కార్యాచరణకు దొరికే సహకారంవలన ఆయన కొన్ని కుటుంబాలను ఈ దురాచారాలనుంచి బయటపడేలా చేశాడు.

ప్రతి ఏటా జరిగే మత సాంఘికసభలకు ఆయన హాజరయ్యేవారు. ప్రజాభిప్రాయాన్ని కూడగట్టే ప్రముఖులపై ఆయన ప్రభావం ఎంతగానో ఉండేది. ఆంధ్రమహాసభ, ఆదిహిందూ మహాసభ, అఖిలభారత అంటరానివర్గాల సభ వంటి సంస్థలు జాతీయ స్థాయిలో నిర్వహించిన అనేక సభలలో ఆయన చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. ఆయన పాల్గొన్న ప్రతి సభలో తన జాతి జనులు ఎదుర్కొంటున్న దుర్భర పరిస్థితులపై వివరంగా చెప్పేవాడు. ఆయన జన జీవితంలో కాలు పెట్టినదాదిగా మొత్తం 3,348 ఉపన్యాసాలు ఇచ్చినట్టు తేలింది. ఆయన అణగారిన వర్గాలలో చైతన్యాన్ని తేవడానికి కృషి చేసినాడు.

1925లో న్యాయమూర్తి రాయ్బల ముకుంద్ అధ్యక్షత వహించిన ఒక సభలో హైదరాబాద్ సంస్థానంలో గల ఆది హిందువుల ప్రతినిధులంతా ఆయనను తమ మార్గదర్శకునిగా ఎన్నుకున్నారు. ఇది ఏ సామాజిక వర్గపు నాయకునికైనా గర్వకారణమవుతుంది. ఆయన 1925లో ఆదిహిందువుల ఆటల ప్రదర్శన నిర్వహించి, ఆదిహిందూ యువతీయువకులు సవర్ణ యువతీ యువకులతో సమంగా రాణిస్తారని నిరూపించాడు.

ఆది హిందువుల మేలుకోసం వర్మ నిరంతరం చేపట్టిన కార్యాచరణ ఎంతో మంది ప్రముఖుల మనసులను చూరగొని వారు ఆదిహిందువులకు దగ్గరయ్యేలా చేసింది. భాగ్యరెడ్డివర్మ నిరంతర కార్యాచరణ సభల వలన ఆదిహిందూ సమాజం జాగరూకమయ్యింది. ఆదిహిందువులు సొంతకాళ్ళ మీద నిలబడాలంటే చదువు ఒక్కటే మార్గమని వర్మ బలమయిన నమ్మకం. ఈ విషయంలో ఆయన ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరిపి తన బాధ్యతను గుర్తించేలా చేశాడు.

కృషి, పోరాటం ఫలితంగా ప్రభుత్వం ఆదిహిందువుల కోసం ఎన్నో పాఠశాలలు నెలకొల్పింది. 1931 జనాభా లెక్కల సేకరణ సందర్భంగా వర్మ ఎంతగానో శ్రమపడి అంటరాని వర్గాలను ఆది హిందువులుగా నమోదు చేయించాడు. ఇది ఆయన నాయకత్వ పటిమకు మచ్చుతునక. హిందూ సమాజం మొత్తంగా ఆయనకు రుణపడి ఉండాలె. ఆ చర్యతో హిందూ సమాజాన్ని ఆయన చీలికలు, పేలికలు కాకుండా రక్షించగలిగాడు.

Wednesday, November 18, 2026

తెలుగు మహిళ - ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి | CLASS 10th TELUGU

తెలుగు మహిళ - ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి

రచయిత్రి పరిచయం :
ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే సృజనాత్మకత రంగంలోకి అడుగుపెట్టిన ప్రసిద్ధ రచయిత్రి. ఈమె వందలాది కథలు, కొన్ని నవలలు, రేడియో నాటికలు, అనేక వ్యాసాలను రచించిన బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు. 1982లో ఈమె రచించిన 'స్వర్ణ కమలాలు' కథా సంపుటికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్ వచ్చింది. రాష్ట్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, సుశీలా నారాయణరెడ్డి పురస్కారాన్ని కూడా పొందింది. 'తులసీ దళాలు', 'రాజహంస' ఈమె కథా సంపుటాలు.

పాఠం ఉద్దేశం :
తెలుగువారి సంస్కృతి సంప్రదాయాలను కాపాడటంలో స్త్రీలు ముఖ్యపాత్ర వహిస్తున్నారు అని తెలియజేయడం ఈ పాఠం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

ఈ పాఠం ‘వ్యాసం' అనే ప్రక్రియకు చెందినది. వివరించి చెప్పబడేది లేదా రాయబడేది వ్యాసం. ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి రచించిన తెలుగువాణి - ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సంచిక-1975 లోనిది.
1
జాతి సంస్కృతినీ నాగరికతనూ ప్రజల వేషభాషలను బట్టీ ఆచారవ్యవహారాలను బట్టీ గుర్తించవచ్చు. వాకిట్లో ముగ్గూ, గడపలకు పసుపు కుంకుమలతో బొట్లూ, మామిడాకు బంతిపూలతో గుమ్మాలకు తోరణాలూ కనబడితే ఆ ఇల్లు పదహారణాల తెలుగువారి ఇల్లని ఏ విదేశీయుడైనా చెప్పగలుగుతాడు. ఆధునిక నాగరికతలో మునిగి తేలుతున్నా, దేశాంతరములో ఉన్నా తమ సంస్కృతినీ నాగరికతనూ సామాన్యంగా ఎవరూ విస్మరించరు. అందులో స్త్రీలు ఏమాత్రము విస్మరించలేరు.
మన జాతి సంస్కృతినీ నాగరికతనూ ఎటువంటి విపత్కరమయిన పరిస్థితులలో కూడా కాపాడింది ఎవరోకాదు - మన స్త్రీలు. వారు పరంపరాగతమైన సదాచారాలనూ అనుశ్రుతంగా వస్తున్న అలవాట్లనూ పట్టుదలతో దీక్షతో ఆచరిస్తున్నందువల్లనే మనజాతి సంస్కృతీ నాగరికతా సంరక్షింపబడ్డాయి.
ఆధునిక కాలములో సాంఘిక జీవనములో ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా ప్రాచీనాదర్శాలు ఎంత నశించిపోయినా ఒక ఆదర్శము మాత్రము ఇంకా నిలిచిఉన్నది. వేయి మందిలో ఒక స్త్రీ అయినా తన పరిమితులలోనే పైకి కనబడకుండ నాగరికతనూ సంస్కృతినీ మతవిశ్వాసాలనూ మొలకెత్తించి పోషిస్తూ వాటితో సంబంధ సామరస్యాలను విడనాడకుండా ప్రతినిత్యమూ ఆ వెలుగులో తన భర్తను పిల్లలనూ నడిపిస్తుంది. గృహసీమకు రాణి అయిన గృహిణి అడుగుజాడలతో పురుషుడు నడుస్తున్నాడు.
మన స్త్రీలలో పరంపరాగతమైన నైతిక బలోద్వేగమూ దీక్ష జీవించి ఉన్నాయి. కష్టాలను ఓరిమితో సహించిన నీతమ్మా, యముడితో పోరాడి పతిప్రాణాలను దక్కించుకున్న సావిత్రీ, ఘోరమైన తపస్సుచేసి పరమశివుడిలో అర్ధభాగాన్ని పొందగలిగిన పార్వతి, త్రిమూర్తులను పసిపాపలనుగాచేసి తన శీలాన్ని కాపాడుకున్న అనసూయ, సూర్యచంద్రాదుల గతులను అరికట్టిన సుమతీ మన స్త్రీలకు ఆదర్శమూర్తులు. వివాహమనే పవిత్రవంతమైన సంస్థ ఈనాటికీ చెక్కు చెదరకుండా నిలిచిఉన్నది.
స్త్రీలు తమ ఆదర్శాలను సాధించటానికి పట్టుదలతో భక్తి శ్రద్ధలతో దీక్షతో నోములో వ్రతాలో ఆచరించి ఒక విశిష్టమైన శారీరక మానసిక క్రమశిక్షణను అలవరచుకున్నారు. నోములూ వ్రతాలూ స్త్రీల జీవితంలో పరమపవిత్రమైన కార్యాలు అతి ముఖ్యమైన ఘట్టాలు, ఉపవాసాలు వాటిలో ఒక భాగము.
ఈ నోములూ, వ్రతాల ద్వారా స్త్రీలు ఆపేక్షించేది తమ కుటుంబ సుఖమొక్కటే కాదు - సంఘంలో అందరి సుఖసంతోషాలనూ కోరుకుంటారు. ఒకమాటలో చెప్పాలంటే వారు కోరుకునేది సర్వేజనాః స్సుఖినోభవంతు.
2
ఉగాదికి తీపి పులుపు చేదు రుచులతో పచ్చడిచేసి జీవితము కష్టనుఖాల కలయిక తెలియజెప్పుతారు స్త్రీలు. నూతన సంవత్సరంనాడు ఏ చెడుపనీ ఏ పొరబాటు పనిచేసినా సంవత్సరం పొడుగునా ఫలితమిట్లాగే ఉంటుందని సూచన చేస్తారు.
వినాయక చవితికి పిల్లలతో విఘ్నేశ్వర పూజ చేయించి జీవితములో ఏ మంచిపనికీ విఘ్నము కలగకుండా ఆ దేవుని ప్రార్థిస్తారు.
శ్రావణమాసము స్త్రీలకు మంగళకరమైన మాసము. మంగళ గౌరీవ్రతమూ వరలక్ష్మీవ్రతములతో సందడిగా ఉంటుంది. కథ లోపమయినా భక్తిలోపం లేకుండా వ్రతమాచరిస్తారు.
నాగుల చవితినాడు తలారా స్నానముచేసి చిమ్మిలీ చలిమిడీ ఆవుపాలూ పుట్టలోని నాగులయ్యకు సమర్పించి సంతానము లేకపోతే సంతానము కలగాలనీ, ఉంటే వృద్ధిలోకి రావాలనీ కోరుకుంటారు.
ఆశ్వీయుజ కార్తీక మాసాలలో వచ్చేవి దసరా దీపావళీ పండుగలు. దసరాపండుగకు ముందు దేవీనవరాత్రులూ దుర్గపూజలూ దీక్షతో భక్తితో చేస్తారు. దీపావళి నరకాసుర వధానంతరం ప్రజలు జరుపుకున్న ఉత్సవాలు, ఆశ్వీయుజమాసం మొదలుకొని దీపావళి వరకూ పార్వతీదేవి ఘోరమైన తపస్సుచేసి పరమశివుడిని మెప్పించి ఆయనలోని అర్థభాగాన్ని పొందిందన్న పురాణగాథ ఒకటి ఉన్నది. ఈ రెండు పండుగలూ ఘనంగా జరుగుతాయి తెలుగువారి ఇళ్ళల్లో. 
సంక్రాంతి ఋతుసంబంధమైన వండుగ. వంటలు ఇళ్ళకు చేరే కాలము. భోగినాడు పిల్లలకు రేగిపళ్ళూ చెరుకుముక్కలూ తలమీద పోసి భోగిపీడ పోగొట్టుకునే పండుగ. పండుగనాడు గృహస్థుల పితృదేవతల సంతృప్తి కొరకు దానధర్మాలు చెయ్యాలి.
3
ఇలా సంవత్సరం పొడుగునా పెద్దవీ చిన్నవీ పండుగలు వస్తూనే ఉంటాయి. వాటికి తగిన ప్రాముఖ్యత వాటికీ ఉండనే ఉన్నది. ఈ ప్రాముఖ్యతను విస్మరించకుండా ఆచారాన్ని చెక్కుచెదరనీయకుండా కాపాడుతారు తెనుగువారింటి ఆడబడుచులు.
ప్రాచీనులు అధిక విద్యావతులు కాని స్త్రీలకు విద్యుక్త ధర్మాలనూ లౌకిక జ్ఞానాన్నీ, పురాణ పరిచయాన్నీ, చారిత్రాత్మక విశేషాలనూ, వేదాంత తత్త్వాలనూ, వైద్యవిషయాలనూ, పరంపరాగతమైన ఆచార వ్యవహారాలనూ - ఒకటేమిటి - సకల శాస్త్రాలనూ పాట ద్వారా బోధచేశారు. ఈ పాటలే వారికి విద్యాపీఠాలు. ఈ పాటలలోని సాంఘిక జీవనము అతిసహజమైనది. ఇవి సాంఘిక జీవితానికి కుటుంబజీవితానికీ ప్రతిబింబాలు. ఆంధ్రుల నాగరికతకూ సంస్కృతికీ ఈ పాటలు మూలాధారాలు. వీటిలో గృహిణి ఆశలూ, ఆశయాలూ, జీవితానందమూ, వాటికి సంబంధించిన వాతావరణమూ తప్ప మరొకటి లేదు. స్త్రీలు గృహకృత్యాలు నెరవేర్చుకుంటూ ఈ పాటల ద్వారా తమ విద్యుక్తధర్మాలను జ్ఞప్తికి తెచ్చుకుంటూ పరమార్ధిక చింతనను కూడా సాధించారు. పెద్దలపట్ల వినయ విధేయతలూ, భక్తిగౌరవాలూ, పిన్నలపట్ల వాత్సల్యమూ, పేదలపట్ల దయాదాక్షిణ్యాలూ, బంధుప్రీతి, అతిథి, అభ్యాగతుల సత్కారమూ ఇటువంటివన్నీ గృహ వాతావరణములో అబ్బిన సుగుణాలే. గృహమొక రాజ్యముగా పరిపాలిస్తున్న స్త్రీ మాతృమూర్తిగా ఒక సామ్రాజ్ఞిగా నిండు మనసుతో గంభీరంగా నిబ్బరంతో ఎన్ని కష్టాలు వచ్చి మీదపడినా తన ఆదర్శాలను విడనాడకుండా తన సంతతికి కూడా బోధిస్తుంది.
తెలుగువారి వంటకాలూ, రుచులూ, అలవాట్లూ, నమ్మకాలూ, ఆచారాలూ, మర్యాదలూ మన్ననలూ ఆశీస్సులూ ఆశలూ ఆశయాలూ - అన్నిటికీ అన్నీ ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నాయి. వీటన్నిటికీ మూలము
ప్రాణం - జీవగఱ్ఱ స్త్రీ ఆమే జాతికి జ్ఞానజ్యోతి.